مصطفى النوراني الاردبيلي
520
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
حتى بيشتر مىرسد . از اختصاصات آن اين كه ساقهاش بدون انشعاب است و برگهايى بزرگ قلبى شكل و نوك تيز ( در قسمت بالاى ساقه ) يا كليوى ( در قاعده ساقه ) و دندانهدار دارد . دليل ناميدن آن به سيرك ، اين است كه اگر برگ و ريشه گياه را در بين انگشتان بفشارند و له كنند بوى محسوس سير از آنها استشمام مىشود . گلهاى اين گياه سفيد رنگ و مجتمع در قسمت انتهايى ساقه و ميوهاش سيليك و باريك است . دانه آن داراى طعمى تند شبيه دانه خردل مىباشد . اين گياه در اماكن مرطوب ، كنار ديوارها ، حاشيه جادهها و زير سايه درختان مىرويد . با آنكه محل رويش آن تا ارتفاعات 700 - 800 مترى نواحى كوهستانى ذكر شده است ، معهذا در نقاط مرتفعتر ايران مانند شميرانات ( ناحيهاى به نام اوسون ) گرگان : بندر گز ، جنگل گلستان مازندران : درّه هزار ، جنگل كندوان ، گيلان : رشت ، لاهيجان ، آذربايجان : سلماس ، بختيارى ، لرستان : درود ، 25 كيلومترى مشرق خرمآباد ، خراسان : كوه نيشابور ، دره آبشار اخلمد ، اطراف تهران : دره جاجرود ، لشكرك ، كرج ، قزوين به حد فراوان يافت مىشود . زنبور عسل از گلهاى آن نوش فراوان به دست مىآورد . قسمت مورد استفاده اين گياه كليه اندامهاى آن است . سيرك داراى خواص درمانى : نيرو دهنده ، معرق ، مدر و ضد اسكوربوت است . شيره تازه گياه اثر خلطآور داشته و در بيماريهاى سينه استفاده مىشود . مصرف آن در اخلاط خونى ، حبس البول و قطع حالت قاعدگى در زنان جوان توصيه گرديده ، بنابر تجربيات اثر ضد كرم نيز دارد ، شيره تازه گياه در بهبود زخمهاى چركين و قانقاريايى اثر مفيد دارد ، دمكرده گياه كامل در استعمال خارج در تقويت لثهها مؤثر است و براى اين كار بايد دمكرده گياه را غرغره كرد . دانه اين گياه اثر قرمز كننده پوست دارد ، لذا در گذشته به جاى گرد خردل از آن استفاده مىشده است . سيرك را بايد به حالت تازه يا شيره آن را در مصارف درمانى به كار برد ، زيرا گياه خشك شده داراى اثر درمانى كمتر است . دمكرده 20 تا 60 در هزار گياه يا شيره تازه به مقدار 15 تا 30 گرم در يك پوسيون يا در يك تيزان در مصارف داخلى به كار مىرود . « 1 »
--> ( 1 ) - گياهان دارويى ، دكتر على زرگرى ، ج 1 ، ص 213 - 211 - 210 - 209 .